12/05/2026
🚨 “น้ำมันหายไปไหน?”
เปิดหลักวิศวกรรมการตรวจสอบถังน้ำมัน ที่หน่วยตรวจสอบใช้จริงในการจับทุจริตน้ำมันหลวง ⛽
ช่วงนี้หลายคนเห็นข่าวการตรวจสอบ “น้ำมันหลวง” แล้วอาจสงสัยว่า…
⛽ เขารู้ได้ยังไงว่าน้ำมันขาด ?
⛽ วัดยังไง ?
⛽ ใช้หลักอะไรตรวจสอบ ?
⛽ ทำไมแค่หย่อนไม้วัดลงถัง ถึงรู้ได้เป็นหมื่นลิตร ?
จริง ๆ แล้ว การตรวจปริมาณน้ำมันในถัง ไม่ได้ใช้การ “เดา” ครับ
แต่ใช้หลักวิศวกรรม + ระบบมาตรฐาน + ระบบควบคุมพัสดุ ที่เรียกว่า
📌 “Calibration Table”
━━━━━━━━━━━━━━━
🔍 Calibration Table คืออะไร ?
━━━━━━━━━━━━━━━
คือ “ตารางสอบเทียบปริมาตรถังน้ำมัน”
เพราะถังน้ำมัน โดยเฉพาะ “ถังแนวนอน”
ไม่ได้เป็นรูปทรงเรขาคณิตสมบูรณ์แบบ
ดังนั้น…
❌ วัดความสูงน้ำมันแล้วคูณตรง ๆ ไม่ได้
❌ ใช้สูตรง่าย ๆ ไม่แม่น
จึงต้องมีการ:
✅ สอบเทียบถังจริง
✅ จัดทำตารางปริมาตร
✅ เทียบระดับน้ำมัน → เป็นจำนวนลิตร
ตัวอย่างเช่น
📏 วัดระดับน้ำมันได้ 85 ซม.
เมื่อเปิด Calibration Table พบว่า
➡️ 85 ซม. = 12,450 ลิตร
นี่คือปริมาณน้ำมันจริงในถังครับ
━━━━━━━━━━━━━━━
🛢 วิธีตรวจวัดปริมาณน้ำมันในถัง
━━━━━━━━━━━━━━━
1) ใช้ “ไม้วัดระดับน้ำมัน” (Dip Stick / Sounding Tape)
วิธีพื้นฐานที่สุด และยังใช้จริงจำนวนมากในหน่วยงานรัฐ
ขั้นตอน
1. เปิดฝาถัง
2. หย่อนไม้วัดลงถึงก้นถัง
3. อ่าน “ระดับความสูงของน้ำมัน”
4. นำค่าระดับไปเทียบกับ “Calibration Table”
5. แปลงเป็น “ลิตร”
ตัวอย่างเช่น
* วัดได้ระดับ 85 ซม.
* ตารางระบุว่า
85 ซม. = 12,450 ลิตร
ก็ถือว่ามีน้ำมันคงเหลือประมาณนี้
━━━━━━━━━━━━━━━
📘 แล้ว Calibration Table ทำยังไง ?
━━━━━━━━━━━━━━━
หลายคนอาจคิดว่าแค่คำนวณจากขนาดถัง
แต่จริง ๆ แล้ว
Calibration Table ที่ใช้ในงานจริง ต้อง “สอบเทียบถังจริง” ครับ
ไม่ใช่การเดา
หลักการคือ:
วัดถัง → เติมของเหลวปริมาตรแน่นอน → วัดระดับ → บันทึก → คำนวณ → ออกตารางใช้งาน
━━━━━━━━━━━━━━━
🧰 ขั้นตอนการทำ Calibration Table
━━━━━━━━━━━━━━━
1) ตรวจสอบข้อมูลถังก่อน
ต้องรู้ข้อมูลพื้นฐาน เช่น
* ชนิดถัง : ถังแนวนอน / ถังแนวตั้ง
* ขนาดถัง : เส้นผ่านศูนย์กลาง, ความยาว
* ตำแหน่งฝาวัด
* สภาพถัง : เอียงไหม บุบไหม มีตะกอนก้นถังไหม
จุดนี้สำคัญมาก
เพราะถังเอียงนิดเดียว ตารางก็คลาดเคลื่อนได้
━━━━━━━━━━━━━━━
2) กำหนดจุดอ้างอิงการวัด
ต้องกำหนดว่า “วัดจากจุดไหนถึงจุดไหน”
เช่น
* วัดจากปากท่อวัดลงถึงก้นถัง
หรือ
* วัดความสูงน้ำมันจากก้นถังขึ้นมา
ต้องใช้จุดเดิมตลอดทุกครั้ง
━━━━━━━━━━━━━━━
3) ทำความสะอาดและเตรียมถัง
ก่อนสอบเทียบควร
✅ ระบายน้ำมันเดิมออก
✅ ตรวจตะกอน/น้ำก้นถัง
✅ ตรวจรั่วซึม
✅ ตรวจแนวระดับถัง
✅ ตรวจสภาพการใช้งานจริง
ถังที่มีตะกอนหรือน้ำก้นถัง
จะทำให้ปริมาตรผิดจากตารางได้
━━━━━━━━━━━━━━━
4) เติมน้ำหรือของเหลวที่รู้ปริมาตรแน่นอน
ใช้เครื่องมือที่สอบเทียบแล้ว เช่น
* Flow Meter
* ถังตวงมาตรฐาน
* Prover Tank
แล้วเติมเป็นช่วง ๆ เช่น
* ครั้งละ 500 ลิตร
* ครั้งละ 1,000 ลิตร
ทุกครั้งต้องบันทึกว่าเติมสะสมไปแล้วกี่ลิตร
━━━━━━━━━━━━━━━
5) วัดระดับของเหลวทุกช่วง
หลังเติมแต่ละครั้ง
ต้องรอให้น้ำ/ของเหลวนิ่งก่อน
แล้ววัดระดับ
ตัวอย่าง
เติมรวม 1,000 ลิตร → วัดได้ 12.4 ซม.
เติมรวม 2,000 ลิตร → วัดได้ 24.8 ซม.
เติมรวม 3,000 ลิตร → วัดได้ 36.1 ซม.
ทำไปเรื่อย ๆ จนเต็มถัง
━━━━━━━━━━━━━━━
6) บันทึกเป็นตารางดิบ
ตัวอย่าง
ระดับ 10 ซม. = 820 ลิตร
ระดับ 20 ซม. = 1,760 ลิตร
ระดับ 30 ซม. = 2,850 ลิตร
ระดับ 40 ซม. = 4,100 ลิตร
ระดับ 50 ซม. = 5,500 ลิตร
จะเห็นว่า:
❗ระดับเพิ่มเท่ากัน
แต่ปริมาตรเพิ่มไม่เท่ากัน
โดยเฉพาะถังแนวนอน
เพราะพื้นที่หน้าตัดเปลี่ยนตลอดความสูง
━━━━━━━━━━━━━━━
7) ทำ Interpolation (คำนวณแทรกค่า)
หน้างานจริงอาจวัดได้ 43 ซม.
แต่ตารางมีแค่ 40 กับ 45 ซม.
จึงต้องคำนวณแทรกค่า
ตัวอย่าง
40 ซม. = 4,100 ลิตร
45 ซม. = 4,850 ลิตร
ต่างกัน 5 ซม. = 750 ลิตร
ดังนั้น 1 ซม. = 150 ลิตร
ถ้าวัดได้ 43 ซม.
= 4,100 + (3 × 150)
= 4,550 ลิตร
━━━━━━━━━━━━━━━
😎 จัดทำ Calibration Table ฉบับใช้งาน
ตารางที่ดีควรมี
✅ ชื่อถัง / หมายเลขถัง
✅ ชนิดถัง
✅ ขนาดถัง
✅ ตำแหน่งจุดวัด
✅ หน่วยระดับ เช่น ซม. หรือ มม.
✅ หน่วยปริมาตร เช่น ลิตร
✅ วันที่สอบเทียบ
✅ ผู้สอบเทียบ
✅ เงื่อนไขอุณหภูมิ
✅ หมายเหตุเรื่องความเอียงหรือสภาพถัง
━━━━━━━━━━━━━━━
📊 ตัวอย่าง Calibration Table
━━━━━━━━━━━━━━━
ระดับน้ำมัน | ปริมาตรน้ำมัน
10 ซม. = 820 ลิตร
20 ซม. = 1,760 ลิตร
30 ซม. = 2,850 ลิตร
40 ซม. = 4,100 ลิตร
50 ซม. = 5,500 ลิตร
60 ซม. = 7,050 ลิตร
70 ซม. = 8,700 ลิตร
80 ซม. = 10,400 ลิตร
90 ซม. = 12,000 ลิตร
100 ซม. = 13,500 ลิตร
━━━━━━━━━━━━━━━
💧 การตรวจน้ำปนในถัง
━━━━━━━━━━━━━━━
เวลาตรวจทุจริต
สตง. หรือกรรมการตรวจรับ มักตรวจด้วยว่า
❌ มีน้ำปนไหม
❌ มีการเติมน้ำแทนน้ำมันไหม
วิธีคือ
✅ ใช้ Water Finding Paste
ทาที่ปลายไม้วัด
แล้วหย่อนลงก้นถัง
ถ้ามีน้ำ สีจะเปลี่ยนทันที
จึงรู้ได้ว่า:
* น้ำมันสูงกี่เซนติเมตร
* น้ำก้นถังกี่เซนติเมตร
━━━━━━━━━━━━━━━
📑 การตรวจรับน้ำมันภาครัฐที่ถูกต้อง
━━━━━━━━━━━━━━━
โดยหลักควรมีข้อมูล 4 ส่วนตรงกัน
1. ใบส่งน้ำมัน (Delivery Note)
ระบุ:
* ชนิดน้ำมัน
* ปริมาณ
* เวลาเติม
━━━━━━━━━━━━━━━
2. มิเตอร์รถส่งน้ำมัน
ตรวจเลขมิเตอร์ก่อน–หลัง
━━━━━━━━━━━━━━━
3. ปริมาณในถังจริง
วัดระดับก่อนเติม และหลังเติม
เช่น
ก่อนเติม = 8,000 ลิตร
ส่งเข้า = 10,000 ลิตร
หลังเติมควร ≈ 18,000 ลิตร
(อาจคลาดเคลื่อนตามอุณหภูมิเล็กน้อย)
━━━━━━━━━━━━━━━
4. สมุดคุมจ่ายน้ำมัน
ต้องสัมพันธ์กับ:
* เครื่องจักร
* ชั่วโมงทำงาน
* อัตราสิ้นเปลือง
ถ้าเบิกผิดปกติ = จุดเสี่ยง
━━━━━━━━━━━━━━━
🚨 จุดที่หน่วยตรวจสอบมักพบ
━━━━━━━━━━━━━━━
❌ น้ำมันคงเหลือไม่ตรงบัญชี
เช่น
บัญชีเหลือ 20,000 ลิตร
แต่วัดจริงเหลือ 14,000 ลิตร
━━━━━━━━━━━━━━━
❌ เติมน้ำมันเกินจริง
เอกสารบอกส่ง 10,000 ลิตร
แต่ระดับถังเพิ่มจริงแค่ 6,000 ลิตร
━━━━━━━━━━━━━━━
❌ ไม่มี Calibration Table
ถือว่าเสี่ยงมาก
เพราะพิสูจน์ปริมาณจริงไม่ได้
━━━━━━━━━━━━━━━
❌ ถังไม่ได้สอบเทียบ
อาจผิดพลาดหลาย %
━━━━━━━━━━━━━━━
❌ อัตราสิ้นเปลืองผิดปกติ
เช่น รถขุดใช้น้ำมันมากเกินมาตรฐาน
━━━━━━━━━━━━━━━
📚 มาตรฐานอ้างอิงที่เกี่ยวข้อง
━━━━━━━━━━━━━━━
🇹🇭 มาตรฐานไทย
* สำนักชั่งตวงวัด กรมการค้าภายใน
* พระราชบัญญัติมาตราชั่งตวงวัด
* แนวปฏิบัติการสอบเทียบถังเก็บน้ำมัน
━━━━━━━━━━━━━━━
🌍 มาตรฐานสากล
✅ API MPMS Chapter 2
การสอบเทียบถัง
✅ API MPMS Chapter 3
Tank Gauging
✅ API MPMS Chapter 7
Temperature Determination
✅ ASTM D4057
การสุ่มตัวอย่างน้ำมัน
✅ ISO 7507
Calibration of tanks
━━━━━━━━━━━━━━━
👷♂️ หลักวิศวกรรมสำคัญ
━━━━━━━━━━━━━━━
ปริมาตรน้ำมัน “เปลี่ยนตามอุณหภูมิ”
น้ำมันร้อน → ขยายตัว
น้ำมันเย็น → หดตัว
ดังนั้นงานตรวจจริงระดับอาชีพจะมี
✅ Temperature Correction
✅ Volume Correction Factor (VCF)
ร่วมด้วย
━━━━━━━━━━━━━━━
📌 สรุป
━━━━━━━━━━━━━━━
“การวัดน้ำมันในถัง”
ไม่ใช่แค่เรื่องพัสดุ
แต่คือ:
✔ หลักวิศวกรรม
✔ ระบบควบคุมภายใน
✔ ระบบตรวจรับพัสดุ
✔ ระบบป้องกันการทุจริต
✔ การรักษาผลประโยชน์ของรัฐ
เพราะแค่ระดับน้ำมันคลาดเคลื่อนไม่กี่เซนติเมตร
อาจหมายถึง “น้ำมันหลายพันลิตร” ได้เลยครับ ⛽
#วิศวกรรมโยธา
#งานพัสดุ
#ตรวจรับพัสดุ
#น้ำมันหลวง
#เครื่องจักรกล
#สตง
#งานราชการ
#นายช่างดอย