21/01/2026
ทำไมถุงขนมต้องมีรอยหยัก ?
"พี่ ๆๆๆๆๆๆๆๆๆๆๆๆๆ กินหนมเปล่า ????"
เจ้าหนูจัมมัย คนดีคนเดิมประจำที่ทำงานกระโดดมาขวางผมระหว่างทางเดินก่อนเข้าห้องแล็บ
"ไม่เอาเฟ๊ยยยย อ้วนแล้ว"
ผมตอบพร้อมปฏิเสธไป
"เอาหน่อยน่าชิ้นสองชิ้น แต่พี่แกะให้หนูด้วยนะ"
"กินเอง ก็แกะเองดิ"
ผมตอบแบบไม่ต้องคิดเพราะไม่มีผลประโยชน์อะไรมาทับซ้อน
"ก็มันแกะไม่ออกอ๊ะ พี่แกะให้หน่อย"
ในที่สุดเจ้าหนูจัมมัยก็เปิดเผยสิ่งที่ต้องการจริง ๆ ออกมา
คือจริง ๆ แล้ว แกะไม่ออก ก็เลยจะให้พี่ช่วยว่างั้น ?
ผมตอบกลับ พร้อมเอื้อมมือไปหยิบถุงขนมออกมาแกะ
ทำไมพี่แกะง่ายจัง ?
แม้จะแกะถุงขนมให้ไปแล้วแต่เจ้าหนูจัมมัยยังคงไม่หยุดปล่อยให้ผมเดินผ่านไปได้โดยสะดวก
ก็พี่เป็นผู้ชายไง แรงก็เลยเยอะกว่าเรา
จริงอ๊ะ !! หนูไม่เชื่อหรอก พี่มีเคล็ดลับอะไรบอกหนูมาซะดีดี
แล้วทำไมพี่ไม่เปิดแบบหนู ทำไมพี่ต้องฉีกตรงถุงตรงรอยหยักอะ !!
เจ้าหนูจัมมัย ยังไม่ยอมเชื่อคำตอบผมง่าย ๆ
และพยายามไล่บี้หาคำตอบอีกเช่นเคย
เอาว่ะ !!
เพื่อความสงบสุขของโลก และ องค์ความรู้ในการแกะถุงขนมจะได้ส่งต่อไปถึงเด็กรุ่นหลัง
ผมจึงตัดสินใจพาตัวเองและและเจ้าหนูจัมมัยหามุมสงบหน้าร้านกาแฟและเริ่มบรรยายกลศาสตร์ของถุงขนม !!!
เมื่อกี้เราเห็นใช่ไหมว่าพี่เริ่มฉีกถุงขนมจากรอยยัก ?
เห็นค่า...........หนูถึงถามพี่ไงคะ
ว่าทำไมพี่ถึงแกะขนมจากตรงนี้ ไม่ดึงตรง ๆ แบบที่หนูทำ
คืองี้……..
ถ้าพี่ดึงถุงขนมตรง ๆ แบบเรา สิ่งที่พี่ต้องทำ คือ ต้องออกแรงให้มากพอที่จะทำให้ความเค้นแรงดึงที่เกิดขึ้นมันมากกว่าความแข็งแรง (Strength) ของซองพลาสติกที่มันซีลอยู่ เราเข้าใจไหม ?
เข้าใจค่า......
ทีนี้ไอ้การดึงมันก็ไม่ง่ายนะ ถ้าถุงเขาซีลมาดีแถม ยิ่งถุงขนมที่เราซื้อเห็นไหมข้างในมันสีเงิน ๆ
เห็นค่า...........
นั้นแหละมันคืออะลูมิเนียมชีทแผ่นบาง ๆ ที่เขาใส่เสริมเข้ามาเพื่อไม่ให้ไนโตรเจนที่เขาอัดแถมมาให้ในถุงขนมรั่วออก
แล้วมันเกี่ยวอะไรกับการแกะถุงขนมกันละค้า...........
ไม่เกี่ยวหรอก แต่อยากบอกว่าถ้าขนมอยู่ในถุงแบบนี้มันจะกันน้ำกันอากาศได้ดี ขนมทอด ๆ ที่อยู่ในถุงมันจะไม่หืน
ค่า...........กลับเข้าประเด็นได้แล้วค่า...............
โอเค สรุปแบบง่าย ๆ นะ
คือ การดึงตรง ๆ แบบเรา เราต้องออกแรงให้เกินค่า ความแข็งแรงสูงสุด (Ultimate Strength: UTS) ของซองพลาสติกที่มันซีลกันอยู่
Tensile
จนเข้าสู่ช่วงที่เกิดการแตกหักหรือฉีกขาด (Fracture point)
ยิ่งซองหนามันก็ยิ่งดึงออกได้ยาก ยิ่งซีลดีมันก็ยิ่งดึงออกได้ยาก
ผู้หญิงบอบบาง บางคนถึงดึงไม่ออก
บางทีเปิดได้ขนมหกหมดก็มี
เพราะหากเราไม่ค่อย ๆ ดึงใส่แรงมากเกินไปทีเดียว
พลาสติกจะเปลี่ยนแปลงสมบัติจากเหนียวเป็นเปราะ (Ductile to Brittle)
เนื่องจากมีอัตราการยืดตัวสูง (High Strain Rate)
และทำให้ถุงขนมฉีกขาดได้ในพรวดเดียว
ค่า...........หนูก็บอบบางค่า..............
แล้วทำไมบางทีดึงแบบนี้ บางทีมันก็ไม่ขาดแบบพรวดเดียวละคะ ?
ก็ขนมบางถุงก็ซีลไม่ดีไง ซีลไม่สม่ำเสมอ เนื้อพลาสติกที่ซีลบางตำแหน่งมันไม่เป็นเนื้อเดียวกันนะ
พอพลาสติกไม่เป็นเนื้อเดียวกัน ตำแหน่งนั้นก็เป็นเหมือนของบกพร่อง
ซึ่งจุดบกพร่องจะทำให้ความสามารถในการรับแรงของถุงลดลง
ถึงก็จะฉีกง่ายขึ้นและเราไม่ต้องใช้แรงมาก
และต่อให้เรามีแรงไม่มากพอที่จะดึงถุงให้ขาด แต่หากเราดึงไปเรื่อย ๆ ก็ทำให้ถุงฉีกขาดได้เหมือนกัน
เพราะข้อบกพร่องจะทำหน้าที่เหมือนมือนรอยบาก หรือ Notch เวลาเราทดสอบการล้า (Fatigue) ของวัสดุ
ข้อบกพร่องพวกนี้สามารถขยายตัวได้แม้จะรับแรงไม่ถึงจุดคราก (Yield Point)
ยิ่งข้อบกพร่องขยายตัวมาก ความสามารถในการรับแรงก็น้อยลงเรื่อย ๆ
และสุดถ้ายเราก็สามารถเปิดถุงขนมได้แม้จะใช้แรงไม่มาก
เราเลยแกะขนมได้โดยไม่หกไง
เข้าใจแล้วค่า....................
แล้วพี่มีเหตุผลอะไรคะ ถึงฉีกซองขนมหนูตรงรอยยักอ๊ะคะ ??
อ้อก็ตรงรอยยักมันก็เหมือนรอยบากเหมือนกัน
ถ้าเราออกแรงแถวตรงนี้ ความเค้นที่กระทำที่ปลายรอยแตกจะสูงกว่าตำแหน่งอื่น ๆ เนื่องจากจุดศูนย์รวมความเค้น (Stress Concentrator) ทำให้เกิดการฉีกขาดได้ง่าย
และโหมดความเสียหายจะเปลี่ยนจาก
"การยืดตัวจนขาด" (Tensile Failure/Ductile Tearing) ในกรณีที่เราดึงถุงแยกออกจากกันโดยตรง
ไปเป็นการ "ขยายตัวของรอยแตก" (Crack Propagation)
ซึ่งใช้พลังงานในการทำให้เกิดการฉีกขาดน้อยกว่ามหาศาล
โดยบริเวณรอยยักจะมีค่าความเค้นวิกฤติการแตกหัก (Critical fracture Stress: ) ต่ำกว่าตำแหน่งที่ไม่มีรอยยัก
และใช้แรงเพียงไม่มาก ไม่จำเป็นต้องถึงจุดคราก (Yield)
ก็เกิดการฉีกบริเวณรอยยักได้
แต่การฉีกถุงขนมบริวณรอยยักก็มีโอกาสเสี่ยงสูงมากที่จะทำให้เกิดการเกิดการขาดแบบพรวดเดียว
เนื่องจากยิ่งรอยฉีกขาดยาวเท่าไหร่ความเค้นวิกฤติการแตกหัก
จะยิ่งลดลง
และรอยแตกจะขยายตัวได้ง่ายมากขึ้นเรื่อย ๆ
จนบางทีเราอาจหยุดการขยายตัวของรอยฉีกขาดไม่ทัน
หลักการนี้ก็เป็นกลไกเดียวกับความเสียหายจากการล้า (Fatigue Crack)
ซึ่งเกิดจากกลไก"ขยายตัวของรอยแตก" (Crack Propagation)
และเป็นสาเหตุที่ทำให้เครื่องจักรเกิดการแตกหักแม้จะรับความเค้นไม่ถึงจุดคราก (Yield Stress) หรือ ความเค้นต่ำกว่าที่ออกแบบไว้
เข้าใจแล้วค่าาาาาาา
ว่าแต่พี่คืนถุงขนมให้หนูได้หรือยังคะ ?
หลังจากเจ้าหนูจัมมัยกล่าวจบ
ก็ไม่มีความจำเป็นใดใดที่ผมจะต้องตอบคำถามอีกต่อไป
ผมได้แต่ผยักหน้าแทนการบอกว่าโอเคเข้าใจรับทราบ
พร้อมกับเทมันฝรั่งที่อยู่ในถุงลงบนมือให้มากที่สุด
เพื่อให้แน่ใจว่าคุ้มค่ากับเวลาที่เสียไปในวันนี้
#เหล็กไม่เอาถ่าน
Ref.
1. F.C. Campbell, Fatigue and Fracture —Understanding the Basics, ASM International, USA, 2012.
2. ASM Metals Handbook Volume 11: Failure Analysis and Prevention, ASM International, United States of America., 2002.
3. ASM Metals Handbook Volume 19: Fatigue and Fracture, ASM International, United States of America., 1996.
