01/08/2026
THE WRONG TARGET?
Bakit Systems Loss ang Tinatanggal Kung May 12% VAT Pa Rin sa Kuryente?
May magandang punto si President Ferdinand Marcos Jr.: Bakit nga naman magbabayad ang consumers para sa kuryenteng hindi naman nila nagamit?
Pero may isa pang tanong na dapat nating pag-usapan:
> Kung ang tunay na objective ng government ay mapababa nang malaki ang electric bill ng ordinaryong Pilipino, Systems Loss ba talaga ang pinakamalaking dapat targetin?
Hindi Lahat ng Systems Loss ay Pareho
May dalawang pangunahing klase ng Systems Loss.
Non-Technical Losses tulad ng electricity theft, illegal connections, at meter tampering. Ito ang dapat talagang habulin at bawasan aggressively.
Pero mayroon ding Technical Losses.
Bilang engineer, alam natin na hindi maaaring maging zero ang technical losses. May resistance ang conductors. May losses ang transformers at iba pang electrical equipment. Habang dumadaloy ang kuryente mula sa source papunta sa consumer, may bahagi talagang nawawala bilang energy losses.
Puwede itong bawasan, pero hindi tuluyang alisin.
At para mabawasan ito, kailangan ng investment sa mas magandang conductors, transformers, substations, smart grids, at modern distribution infrastructure.
Pero May Isa Pang Malaking Charge: VAT
Dito pumapasok ang mas malaking policy question.
Ang VAT sa electricity ay 12%.
Hindi ito technical loss.
Hindi ito dahil sa resistance ng wire.
Hindi ito dahil sa transformer losses.
Hindi rin ito dahil sa power thieves.
Government-imposed tax ito.
Kaya kung gusto talaga ng gobyerno na magkaroon ng meaningful reduction sa electric bill, bakit hindi rin seryosong pag-aralan ang pagbawas o pagtanggal ng VAT sa electricity?
Hindi Rin Tama na Basta Ipagpasa sa Utilities
May punto rin ang mga distribution utilities at electric cooperatives.
Kung aalisin ang recoverable Systems Loss at ipapa-absorb lahat sa kanila, saan kukunin ang pera para sa maintenance, replacement ng equipment, modernization, at expansion ng electrical network?
Hindi natin gustong bumaba ang electric bill ngayon pero kapalit naman ay magkaroon tayo ng mas mahina at less reliable na power system bukas.
Kaya hindi sapat ang simpleng:
"Tanggalin ang Systems Loss."
Kailangan nating itanong:
Aling losses ang reasonable?
Aling losses ang bunga ng inefficiency?
At sino ang dapat managot sa electricity theft?
Mas Balanced na Solusyon
Para sa akin, hindi kailangang pumili sa pagitan ng consumer protection at financially sustainable utilities.
Puwedeng gawin pareho:
Bawasan o pag-aralang alisin ang VAT sa electricity.
Higpitan ang allowable Systems Loss standards.
Utilities ang mag-absorb ng losses na lampas sa reasonable regulatory benchmark.
Mas agresibong sugpuin ang electricity theft at illegal connections.
Gumamit ng smart meters at modern theft-detection technology.
Mag-invest sa grid modernization para mabawasan ang technical losses.
Ang Bottom Line
Kung ninakaw ang kuryente, hindi dapat ang honest consumer ang magbayad.
Kung inefficient ang utility, hindi rin dapat automatic na consumer ang sumalo.
Pero kung legitimate technical loss dahil sa physics ng electrical distribution system, kailangan nating tanggapin na may tunay na cost ang pagdadala ng electricity mula sa grid hanggang sa ating bahay.
At kung gusto ng gobyerno ng mas malaking immediate relief para sa consumers, may isang bagay na direkta nitong kontrolado:
VAT.
Affordable electricity is the right objective.
Reliable electricity is equally important.
Hindi dapat mamili ang Pilipino sa dalawa.
Perhaps the bigger question isn't simply:
> "Should we remove Systems Loss?"
Maybe we should also be asking:
> "Kung gusto nating pababain talaga ang electric bill, bakit hindi natin pag-usapan ang 12% VAT?"
