28/08/2024
Սկավառակային արգելակային մեխանիզմի կառուցվածքը
և աշխատանքը
Սկավառակային արգելակային մեխանիզմը լայն տարածում է ստացել մարդատար ավտոմոբիլներում։
Սկավառակային արգելակային մեխանիզմը բաղկացած է հետևյալ տարրերից՝
1. Սուպորտ (Суппорт)
2. Աշխատնքային արգելակման գլան (Рабочий тормозной цилиндр)
3. Արգելակման կոճղակներ (Тормозные колодки)
4. Արգելակման սկավառակ (Тормозной диск)
Սուպորտը իրենից ներկայացնում է թուջից կամ ալյումինից պատրացտված պատյան (корпус),որը ամրացված է շրջադարձային բռունցքի հետ (поворотный кулак)։
Սուպորտի կառուցվածքը թույլ է տալիս նրան արգելակման սկավառակների նկատմամբ տեղաշարժվել հորիզոնական հարթությունում ։
Աշխատանքային արգելակային գլանը տեղադրված է սուպորտի իրանի մեջ, որի մեջ տեղակայված է արգելակման մխոցները խտարարների(уплотнитель) հետ։
Աշխատանքի ժամանակ աշխատանքային արգելակային գլանների մխոցները տեղաշարժվում են դեպի սկավառակը, որի հետևանքով վերդիրները հպվում են սկավառակի հետ: Առաջացող շփման ուժերի հաշվին տեղի է ունենում արգելակում:
Արգելակման կոճղակները իրենցից ներկայացնում են մետաղական թիթեղներ,որոնց մակերեսը ծածկված է ֆրիկցիոն վերդիներից։
Պտտվող արգելակման սկավառակը ամրացված է մեքենայի անվակունդին(Ступица)։ սկավառակի ամրացումը անվակունդին իրականցվում է հատուկ հեղյուսների միջոցով։
Սկավառակային արգելակային մեխանիզմները ըստ կիրառվող սուպորտի տեսակի բաժանվում են երկու խմբի՝
1․ Ֆիքսված հոդակապով մեխանիզմ
2․Լողացող հոդակապով մեխանիզմ
Առաջին տարբերակում հոդակապը հնարավորություն ունի տեղաշարժվել ուղորդիչների երկայնքով, և ունի մեկ գլան։
Երկրորդ տարբերակում հոդակապը ֆիքսված է, պարունակում է երկու գլան, և տեղակայված է արգելակման սկավառակի տարբեր կողմերում։ Արգելակման մեխանիզմները ֆիքսված հոդակապով, հնարավորություն ունեն ավելի մեծ ուժով սեղմել արգելաման կոճղակները սկավառակին։ Սակայն այս տիպի մեխանիզմները համեմատաբար ավելի թանկ են քան լողացող մեխանիզմերը։Այդ իսկ պատճառով դրանք կիրառում են ավելի հզոր մեքենանրի վրա օգտագործելով մի քանի զույգ մխոցներ։
Սկավառակային արգելակման մեխանիզմները,ինչպես նաև այլ մեղանիզմներ նախատեսված են ավտոմեքենայի արագությունը նվազաեցնելու, մինչև լրիվ կանգ առնելը։
Արգելակման ոտնակի վրա ուժ կիրառելուց հետո գլխավոր արգելակային գլանը ստեղծում է ճնշում արգելակման խողովակներում։ Ֆիքսված հոդակապով մեխանիզմենրում ճնշումը ազդում է աշխատանքային գլանի մխոցների վրա սկավառակների երկու կողմերում, որն էլ
հերթին սեղմում է իր վրա կոճղակներին։
Լողացող հոդակապով մեխանիզմներում հեղուկի ճնշումը ազդում մխոցի և սուպորտի իրանի վրա միարժամանակ, ստիպելով վերջինիս տեղաշարժվել և սեղմել արգելակման կոճղակները սկավառակին մյուս կողմից։
Երկու արգելակման կոճղակների մեջտեղում գտնվող սկավառակը,նվազեցնում է արագությունը շփման շնորհիվ,որն էլ իր հերթին հանգեցնում է մեքենայի արգելակմանը։
Երբ վարորդը թողնում է արգելակման ոտնակը, ճնշումը անհետանում է, գլանները (մխոցները) վերադառնում են իրենց նախնական դիրքին շնորհիվ խտարար օղակների առանձգականության հատկությունների։Ընթացքի ժամանակ կոճղակները հետ են քաշվում, սկավառակի փոքր վիբրացիայի հաշվին։
Ըստ պատրասման նյութի տեսակիարգելակման սկավառակները լինում են՝
1․Թուջե
2․Չժանգոտվող պողպատից
3․ Կարբոնիե
4․Կերամիկական
Հիմանակնում արգելակման սկավառակներ պատրասվում են թուջից,որն ունի մեծ շփման հատկություններ, և ցածր արտադրության ծախսեր։ Թուջից պատրաստված սկավառակների մաշվածությունը մեծ չէ, մյուս կողմից կանոնավոր և ինտեսիվ արգելակումների ժամանակ, որը առաջացնում է բարձր ջերմաստիճան,հնարավոր է սկավառակի աղավաղում և դեֆորմացիա, ինչպես նաև թուջը ծանր նյութ է և երկար մնալուց կարող է ենթարկվել կոռզիայի։
Հայտնի են նաև չժանգոտվող պողպատից սկավառակ-ները,,որոնք այդքան զգայուն չեն ջերմաստիջանի նկատմամբ , բայց ունեն ավելի թույլ շփման հատկություններ։
Կարբոնային սկավառակները ավելի թեթև են քան թուջից սկավառակները,բացի դա նրանք ունեն շփման ավելի մեծ գործակից և աշխատում են ավելի երկար։
Կերամիկական սկավառակները շփման գործակցով չեն կարող համեմատվել կարբոնային սկավառակների հետ, բայց ունեն հետևյալ առավելությունները՝
1․Դիմադրություն բարձր ջերմաստիճանի
2․ Դիմադրություն մաշվածությունից և կոռոզիայից
3․Փոքր տեսակարար կշիռ
4․Ամրություն
Կերամիկան ունի նաև իր թերությունները՝
Կերամիկայի վատ աշխատանքը ցածր ջերմաստիճաններում
Ճռռոց աշխատանքի ժամանակ
Բարձր գին
Արգելակման սկավառակները կարելի է բաժանել նաև հետևյալ խմբերի
1․ Օդափոխվող
2․Ծակոտած
Առաջինները բաղկացած են երկու թիթեղներից,որոնց մեջ կան խոռոչներ։Սա արվում է սկավառակներից ջերմության ավելի լավ հեռացաման համար, որտեղ միջին աշախատանքային ջերմաստիճանը կազմում է 200-300 աստիճան։
Ծակոտած սակավառակները իրենց մակաերեսին ունեն ծակոտկիներ և խազեր,որոնք նախատեսված են մաշվածությունը հեռացնելու և բարձր շփման գործակից ապահովելու համար։
Արգելակման կոճղակները կախված վերդիրնեի պատրասման նյութից լինում են՝
1․Ասբեստային
2․Ոչ ասբեստային
3․Օրգանական
Ասբեստային կոճղակները շատ վնասակար են օրգանիզմի համար,ուստի նման կոճղակները փոխելու համար անհաժեշտ է պահպանել անվտանգության կանոները:
Ոչ ասբեստային կոճղակներում կարող են լինել պողպատե,պղնձե բաղադրիչներ և նրանց արժեքը կախված է այն բաղադրիչներց,որոնք օգտագործվում են պատրաստման ժամանակ։
Օրգանական կոճղակները ունեն լավագույն արգելակման հատկությունները,սակայն նրանց պատրաստումը և արժեքը բավականին թանկ է։
Սկավառակային արգելակների արդյունավետությունն ավելի ցածր է, քան թմբուկային արգելակներինը, իսկ կայունությունը` բարձր: Շփման ուժերի ազդեցության տակ սկավառակի հենարանը բեռնվում է, այսինքն` արգելակային մեխանիզմը հավասարակշռված չէ:
Արգելակման կոճղակներ ընտրելիս խուսափեք էժանագին և անհայտ ծագումով կոճղակներից ,բացի այն, որ դրանք վնասում են արգելակման սկավառակները վթարային պայմաններում մեծացնում են արգելակման ճանապարհը,որը կարող է առաջացնել շատ ծանր հետևանքներ։
