07/02/2026
👷سیخبندی و برآورد آن
قرار نورم های معماری در ساختمان 50% سیخ بندی خم و کج و 50% مستقیم استفاده می گردد.
نظر به کلاس سیخ ها مقاومت شان( 3000kg/cm2) است، نورم تجربوی ساختمانی استفاده سیخ گول را در فی متر مکعب بدنه آهن کانکریتی قرار ذیل سنجش کرده است.
1. برای پلیت پوشش يا سلب از (35-70 )کیلوگرام فی متر مکعب.
2. در گادر يا بيم از (70-120) کیلوگرام فی متر مکعب.
3.در پایه يا ستون از (160-110 ) کیلوگرام فی متر مکعب.
4.در تهداب يا بنياد از( 35-50 ) کیلوگرام فی متر مکعب.
سیخ و تکنالوژی امور سیخبندی ساختمان:
فولاد اساسا از ترکیب آهن و کاربن ساخته شده است. فرق مهم بین (Cost Iron) و فولاد (Steel) در فیصدی موجودیت کاربن میباشد.
اگر فیصدی کاربن کمتر از (0.15 % - 0.3 %) فولاد میباشد و فیصد کاربن از (1.5 % ) و اضافه تر از آن (Cost Iron) میباشد.
سیخ گول های فولادی به قطر 5mm – 50 mm بوده و کمتر از آن سیم گفته میشود.
سیخ گول ها به شکل مقطع مربع و دایره وی میباشد که مقطع دایره وی آن زیادتر استفاده میشود.
مقطع دایره وی رخدار و بدون رخ میباشد که سیخ رخدار به خاطر چسپش با کانکریت و ضرورت نداشتن به قات نمودن زیاد استفاده میشود.
سیخبندی یکی از پروسه های بسیار مهم تکنالوژیکی امورات ساختمانی میباشد. سیخ تمام بارها را به تنهائی متحمل شده نتوانسته و کانکریت نیز تنها تحت قوه های فشاری کارمیکند، بنأ کار مجموعی این هردو در انحنا بسیار خوب وعالی ارزیابی شده است.
مقاومت کانکریت در کشش ( 20-10) مراتبه نسبت به مقاومت ان در مقابل فشار کم تر است واز ین لحاظ است که در ناحیه های کششی سیخ ها را استفاده مینمایند.
سیخهای فولادی اکثرا توسط ولدنگ ویا توسط بسته نمودن کرکاس ها تهیه میشوند و نظر به ضرورت سیخها در نواحی کششی ویا در نواحی که مومنت اعظمی میباشد قرا ر داده میشود.
سیخهای که در نواحی کششی ویا فشاری نظربه محاسبه گذاشته میشوند بنام سیخهای کاری ویا سیخهای محاسبوی فعال یاد میشوند ومتباقی سیخهای که نظر به تجارب وبمنظور جلوگیری از بیجاشدن سیخ ها در هنگام کانکریت ریزی و به منظور تقویه بیشتر اتکاها (خصوصادرمواقع زلزله )گذاشته میشود بنام سیخهای ساختمانی یاد میشود.
سیخبندی تهداب ها
سیخبندی تهداب بخشی از کارهای مهم سیخبندی حساب بشمار میرود وازنظر مشاهدات که در تعمیرات رهایشی صورت گرفته، شیفته تهداب ها به ضخامت 10 سانتی متر قرارداده شده جالی سپل « سیخبدی شده به قسم جالی » گذاشته میشود.
جالی های سیخیندی شده بالای شیفته گذاشته میشود وبعدادرصورتیکه نظر به محاسبه ضرورت باشد به قسم کرکاس سیخبندی شده وبالای جالی گذاشته میشود. ناگفته نباید گذاشت سیخبندی که مانند کرکاس باشد اولا آنرا درخارج از تهداب بسته بندی ویا ولدنگاری نموده و بعد از آماده شدن در جایش گذاشته میشود و قالب بندی صورت گرفته وآماده کانکریت ریزی میگردد.
سیخبندی پایه ها
سیخبندی پایه ها تمام بارها را از گادرهای اصلی واساسی متحمل شده وبه تهداب انتقال میدهد وشروع این کار بعد ازختم سیخبندی ها ی تهداب خوازه «چوبی یافلزی » به اندازه ارتفاع پایه ها به جایهای معینه قرارمیدهد.
سیخها به محل پروژه وی شان انتقال داده شده درجاهای معینه که در نقشه مهندسی نشان داده شده قرارداده شود وجهت استوار نگهداشتن آنها و بیجاشدن آن درهنگام ریختن کانکریت وتمام قوه های عرضانی داخلی وبه فاصله های نزدیک سطوه افقی مانند پلیت های پوشش وگادرهای فاصله بین سیخ های ساختمان یا گژدمک بسیارنزدیک میگردد، که نزدیک ترین فاصله از (25-15) سانتی متر واعظمی ترین فاصله در قسمت وسطی پایه به (50-40) سانتی متر میرسد.
از اینکه سیخ ها الی شروع قالب بندی به حالت عمودی بماند، از بیره ها ی چوبی وفلزی استفاده مینمایند.
پایه یک جز فشاری است که بارها در آن یا بصور ت فشاری مرکزی عمل مینماید ، که دراین صورت بنام پایه های فشاری مرکزی ،ویا هم بصورت فشاری غیر مرکزی با یک عین المرکزیت عمل مینماید. که در این حالت بنام پایه ها ی فشاری غیر مرکزی یاد میشوند. پایه های آهن کانکریتی بصورت فابریکه ای با کرکاس های ولدنگ شده ویا هم بشکل یک ریخت تهیه میشوند .
سیخ بندی گادر ها
گادر یک جز انحنایی بوده که رول بیشتر را در آن سیخ و کار یکجایی آن با کانکریت را در بر میگیرد.
از اینکه این عنصر ساختمان تمام بارهای عمودی ، بارهای افقی ، بار باد و بار زلزله را متحمل میشود باید د ر سیخ بندی آن دقت خاص بخرج داده شود.
گادر ها به گادر های اساسی وفرعی تقسیم میشوند. سیخبندی هردونوع گادر تفاوت چندانی نداشته ولی تفاوت تنها در ابعاد آنها میباشد.
سیخ بندی پلیت پوشش :
سیخ بندی پلیت پوشش یکی از بخشهای بسیار مهم واساسی تکنالوژیکی امور سیخ بندی بشمار میرود.
سیخ بندی پلیت پو شش بعداز قالب بندی و تعیین موقعیت آن بروی آهن چادر ویا تخته های چوبی صورت میگیرد.
پلیت های پوشش برعلاوه برداشت وزن خود، اوزان دیگری نظیر بارهای مرده و زنده منزل را نیز متحمل میشود، که در تعمیرات صنعتی وزن ماشین ها نیزبه آن علاوه می شود.
پلیت های پوشش نظر به اندازه ابعاد شان به پلیت های گادری و پلیت های متکی به اطراف تقسیم میشوند.
در تعمیرات که دارای پلیتهای پوشش متکی به اطراف اند ، سیخها عموما به صورت جالیهای دو قطاره روی هم قرارمیگیرند .
در وایه های جناحی که ختم پلیت بشمار میرود سیخهای کششی به فاصله دهم حصه از وایه کج ودرمحور پایه ویا دیوار قطع میشوند.
سیخ گول:
سیخ گول که در ساختمان استفاده میشود، باید بصورت مجموع عاری اززنگ زده گی، نرمش(سستی) پوستک شدن (ورقه ورقه جدا شدن) شکل نا هموار مقطع باشد و همچنان عاری از چربی و کثافت باشد.
نوع فولاد کم کاربن یا فولاد قوی در ساختمان های کانکریتی باید بکار برود تا در برابر فشار وارده بالای ساختمان مقاومت خوب وارد بتواند.
سیخهای ساده میتواند دارای مقطع های مربع یا دایروی باشند که نوع دومی آن بیشتر قابل استفاده میباشد. اندازه آنها الی 5 میلی متر بوده قطر کمتر از 5ملی بنام سیم یاد میگردد. سیخهای دایروی معمولأ بی رخ و یا رخدار میباشند که رخدار بیشتر موارد استعمال دارد زیرا چسپش آن با کانکریت خوبتراست و همچنان کاربرد چنین سیخها نیاز به قات کردن ندارد.
به هر اندازه که مقاومت سیخ و قطر سیخ بلند برود ضریب ارتجاعیت آن کاهش می آبد.
در کارخانه ها به درازای 11.75 متر سیخ گول میسازند.
قرار نورم های معماری در ساختمان 50% سیخ بندی خم وکج و 50% مستقیم استفاده میگردد.
نظر به کلاس سیخ ها مقاومت شان( 3000kg/cm2) بوده و ضریب ارتجاعیت آن 2(20*106 )kg/cm میباشد.
نورم تجربوی ساختمانی استفاده سیخ گول را در فی متر مکعب بدنه آهن کانکریتی قرار ذیل سنجش کرده است.
1. برای پلیت پوشش از (35-70 )کیلوگرام فی متر مکعب.
2.در گادر از (70-120) کیلوگرام فی متر مکعب.
3.در پایه از (160-110 ) کیلوگرام فی متر مکعب.
4.در تهداب از( 35-50 ) کیلوگرام فی متر مکعب.
سیخ لشم بنام کلاس A ، سیخ مارپیچ بنام کلاس B ، سیخ خار ماهی بنام کلاس C، و سیخ که در بالا و پاین خار ماهی یک خط سرخ است بنام کلاس D یاد میگردد.
سیخ های که به عرض انداخته میشوند بنام سیخ های فعال و سیخ های که در فاصله های بزرگ انداخته میشوند بنام سیخ ها منتاژی و یا ساختمانی یاد میگردد.
سیخ فعال سیخ وزن بردار بوده اما سیخ ساختمانی و یا منتاژی سیخ وزن بردار نمیباشد و قطر سیخ فعال نظر به سیخ ساختمانی بنابر دیزاین ضخیم تر محاسبه میگردد.
اگر در دیزاین تعداد سیخ ها زیاد محاسبه گردد، سیخ بندی را در دو طبقه به صورت نورمال 15ملی متر یا 3/2 ام حصه اندازه بزرگ جغل یا اندازه بزرگ سیخ ویا هر کدام که بزرگتر باشد سیخبندی میگردند.
سیخ گول که برای کانکریت استعمال می شود باید دارای چگونگی زیر را دارا باشد:
1- سیخ گول باید با کانکریت چسپش کامل نماید.
2- حدود انقباض و انبساط آن تقریبا معادل انقباض و انبساط کانکریت باشد.
3- قوه های کششی آن باید به حد کافی مقاوم باشد.
4-باید به اسانی قطع خم و ولدنگ گردد.
اقسام گوناگون سیخ گول که تولید آن مروج است عبارت از سیخ های نسبتآ نرم سیخ های با مقاومت کششی متوسط و سیخ های با مقاومت کششی بلند.
سطح جانبی سیخ ها گول معمولا صاف یا درشت (رخدار) می باشد.
قطر سیخهای که تولید می شود و موارد استعمال دارد عبارت اند از:
5,6,7,8,10,12,14,16,18,20,22,24,25,26,28,30,32,34,35,36,38,40,45,56and 63mm
در وقت کانکریت ریزی در موقیعت دقیق آن طوریکه در نقشه نشان داده شده جابجا شود و در وقت کانکریت ریزی و عملیه وایبراتور باید موقیعت آن تغیر نخورد.
انجام سیخ های بدون رخ یا لشم باید جنگگ گردد
و سیخ های رخ دار باید توسط سیم های یک ملی باهم محکم و یا ولدنگ گردد
سیخ هــا
- ابعاد اصغری مقطع های پایه در تعمیرات نوع یک ریخت کم تر از (250x250)mm انتخاب نمی گردد، برای اجزای فشاری مرکزی از کانکریت با مارک های 300 , 200 , 150 استفاده میشود و از سیخ های کلاس A-I , A-II , A-III استفاده میگردد.
- معمولاً قطر سیخ های طولانی (12-40)mm تعیین میگردد، فیصدی سیخ بندی تا به 3% می باشد.
فورمول سیخ بندی
در اینجا: - مساحت مقطع سیخ های طولانی و - مساحت عمومی مقطع.
- فاصله آزاد بین سیخ های طولانی باید از 5cm ، در صورت کانکریت ریزی عمودی 2.5cm و در صورت کانکریت ریزی افقی (برای سیخهای تحتانی یا زیرین) و 3cm برای سیخهای افقی فوقانی یا بالایی کمتر نباشد و فاصله اعظمی بین سیخهای طولانی باید از 40cm بیشتر نباشد. قطر سیخهای عرضانی (بست ها و گژدمک ها) معمولاً (6-10)mm تعین میگردد.
- فاصله بین سیخهای عرضانی بنام قدم یاد می شود، در صورت کرکاس(پیوند سیخ ها) بسته شده 15dو در صورت کرکاس ولدنگ شده 20d (d قطر اصغری سیخ های طولانی) بیش تر نباشد.
- قدم بست ها در تمام حالات باید از 500mm بیش تر نگردد. در حدود اتصال باید فاصله بین بست ها 10d بیشتر نباشد.
- ضخامت طبقه محافظه وی کانکریت برای سیخهای فعال نظر به قطر آن تعین میگردد:
در صورتی که :20mm d ≤ اقلا ً 20mm
در صورتی که : 20mm < d ≤ 32mmاقلا ً 25mm
در صورتی که :d > 32mm اقلا ً 30mm انتخاب می گردد.
* سیخ های فعال: سیخ هایی که مجموعه باربالای آن وارد میشود ( معمولاً سیخهای تحتانی، چون که بار را اصلاً سیخ های تحتانی برداشت میکند و سیخ های بالایی برای محکم نمودن سیخ های تحتانی بکار میرود ازینرو بارمجموعی بالای سیخهای زیرین وارد میشود لذا در سلب ها گادر ها وغیره میتوان سیخ های تحتانی راسیخ های فعال نامید.)
- ضخامت طبقه محافظوی برای سیخ های عرضانی (بست ها و گژدمک ها) 15mm کمتر نباشد
سیخ بندی ، برآورد ، قالب بندی
سیخ بندی(Reinforcement)
عمومآ به تعقیب قالب بندی این فعالیت آغاز می گردد و معمولا در ساحه تمام نورم های کاری آن به تن حساب می گردد و مانند سایر فعالیت ها نظر به موقعیت آن دارای نورم مختلف می باشد.
قابل ذکر است که عمومآ سیخ زمانیکه قطر آن از 6 ملی متر اضافه می گردد به نام سیخ یاد می گردد پایانتراز آن را به نام سیم یاد می نمایند.
در مجموع سیخ های که دارای قطر 6،8 ملی متر می باشد به شکل رول آن در بازار دریافت می گردد و به شمول 8 ملی الی قطر 40 ملی آن به شکل خاده ها که دارای طول استندرد 11.75 متر می باشد قابل دسترس می باشد.
در کشور ما افغانستان بزرگترین قطر سیخ را که میتوان در بازار دریافت نمود دارای قطر 30 ملی متر می باشد که میتوان از آنها در پل ها استفاده نمود.
جهت اینکه خواسته باشیم تا وزن سیخ را به کمک طول آن دریافت نمایم فارمول را داریم که میتوان توسط آن وزن یک متر هرنوع سیخ را که خواسته باشیم دریافت نمایم فارمول متذکره عبارت است از = d² * 0.617 وزن فی متر سیخ
در فارمول فوق d عبا رت از قطرسیخ به سانتی متر می باشد جهت معلومات بیشتر میتوان مثال ذیل را ارایه نمود.
مثال: وزن چهار خاده سیخ 14 ملی را دریافت نماید؟
حل: ازاینکه تمام خاده های سیخ دارای طول استندرد 11.75 متر می باشد در قدم اول وزن یک متر آنرا دریافت می نمایم.
= 1.4 x 1.4 x 0.617 = 1.209 Kg / mوزن یک متر سیخ 14 ملی
از اینکه طول استندرد تمام خاده های سیخ 11.75 متر می باشد پس داریم که:
= 11.75 x 4 x 1.209 = 56.84 Kg وزن مجموعی 4 خاده سیخ 14 ملی
در قسمت سیخبندی پروژه ها باید یادآوری کرد که این فعالیت نیز چون سایر فعالیت ها در موارد مختلف دارای نورم های جداگانه می باشد که جهت معلومات بیشتر میتوان جدول زیل را ارایه نمود.
۱-شماره
۲-نوع فعالیت
۳-واحد اندازه گیری
۴-مقدار کار
۵-کارگر ماهر
۶-کارگر غیر ماهر
سیخبندی پایه ها الی ارتفاع 4 متر مع قات نمودن آن 113.50 MD/Ton
2-سیخبندی گادر ها و پوشش سقف های کانکریتی مع قات نمودن آن
12.50 MD/Ton
3-سیخبندی کمان ها ، گنبد ها به شمول قات نمودن آن
17.00 MD/Ton
4-سیخبندی تهداب های کانکریتی به شمول قات کردن سیخ آن
1 تن
10.00 MD/Ton
یک تن معادل است با 1000 کیلو گرام.
نقطه قابل ذکر این است که ضایعات در سیخبندی عمومآ مطابق به لایحه طاقت کار 5 فیصد در نظر گرفته می شود.
پروسه قالب بندی
(Shattering or Form working) 6– قالب بندی
واحد آن متر مربع بوده و در جاهای مختلف از قبیل (سپل، کالم، گادر، پیک و سقف ها) دارای نورم های مختلف میباشد در امور قالب بندی عمومآ چوب تخته برای 3 بار قابل استفاده می باشد در حالیکه چوب گول ( دستک یا تیر) را میتوان الی 5 بار در پروژه ها مورد استفاده قرار دهیم.
این فعالیت متشکل از دو بخش عمده و مهم می باشد که میتوان آنرا ذیلا دسته بندی نمود.
1- بیره بندی جهت محکم گیری قالب
2- قالب بندی جهت عیار نمودن پروژه برای کانکریت ریزی
در صورتیکه خواسته باشیم تا این فعالیت به شکل خوب و مطمن انجام گیرد باید قالب ها قبل از جابجا نمودن به شکل درست و اساسی آن توسط تیل موبلایل چریکاری گردد و کوشش به عمل آید تا مقدار پایه های را که نورم بر آن تاکید می نماید در قالب بندی جابجا نموده و در قسمت تحکیم کاری آن سعی به خرچ داد تا قسمت تحتانی پایه ها به شکل درست و اساسی آن تحکیم کاری گردد در صورتیکه کف اطاقها مثلا پرانه باشد در آنصورت باید در قسمت تحتانی پایه ها از چوب گول استفاده بعمل آید تا از فرو رفتن پایه ها در اثنای کانکریت ریزی جلوگیری بعمل آید.
جهت اینکه با نورم انواع مختلف این فعالیت نیز چون سایر فعالیت ها اگاهی و معلومات حاصل نمایم می توان جدول ذیل را ارایه نمود تا به کمک آن بتوانیم با اجرای این فعالیت در سایر بخش ها اگاهی حاصل نمود.
شماره
نوع فعالیت
واحد اندازه گیری
مقدار کار
کارگر ماهر
کارگر غیر ماهر *
1-بیره بندی برای دیوار های الی ارتفاع 4 متر به شمول کندن آن.
1 مترمربع
0.06 MD/m²
0 MD/m²
2
قالب گیری بالکن روی پیک و براکت مع بیره بندی و کندن کاری.
مترمربع
1 مترمربع
0.50 MD/m²
0.12 MD/m²
3
قالب کاری دیوار های مدور
مترمربع
1 مترمربع
0.45 MD/m²
0.14 MD/m²
4
قالب گیری کتاره های منکسر
مترمربع
1 مترمربع
0.50 MD/m²
0.14 MD/m²
5
قالب گیری سقف های همواربه شمول کندن کاری وبیره کاری قالب
مترمربع
1 مترمربع
0.45 MD/m²
0.12 MD/m²
6
قالب گیری کمان ها گنبد هابابیره بندی وکندن دوباره آن
متر مربع
1 مترمربع
0.70 MD/m²
0.15 MD/m²
نوت: قابل ذکر است که مقدار چوب جهت پایه و پشتی نظر به هر فعالیت فرق می نماید همچنان زمانیکه ارتفاع زیاد می گردد نورم طاقت کار آن نیز زیاد میشود.
سیخ هــا
- ابعاد اصغری مقطع های پایه در تعمیرات نوع یک ریخت کم تر از (250x250)mm انتخاب نمی گردد، برای اجزای فشاری مرکزی از کانکریت با مارک های 300 , 200 , 150 استفاده میشود و از سیخ های کلاس A-I , A-II , A-III استفاده میگردد.
- معمولاً قطر سیخ های طولانی (12-40)mm تعیین میگردد، فیصدی سیخ بندی تا به 3% می باشد.
فورمول سیخ بندی :
در اینجا:- مساحت مقطع سیخ های طولانی و - مساحت.
عمومی مقطع
- فاصله آزاد بین سیخ های طولانی باید از 5cm ، در صورت کانکریت ریزی عمودی 2.5cm و در صورت کانکریت ریزی افقی (برای سیخهای تحتانی یا زیرین) و 3cm برای سیخهای افقی فوقانی یا بالایی کمتر نباشد و فاصله اعظمی بین سیخهای طولانی باید از 40cm بیشتر نباشد. قطر سیخهای عرضانی (بست ها و گژدمک ها) معمولاً (6-10)mm تعین میگردد.
- فاصله بین سیخهای عرضانی بنام قدم یاد می شود، در صورت کرکاس(پیوند سیخ ها) بسته شده 15dو در صورت کرکاس ولدنگ شده 20d (d قطر اصغری سیخ های طولانی ) بیش تر نباشد.
- قدم بست ها در تمام حالات باید از 500mm بیش تر نگردد. در حدود اتصال باید فاصله بین بست ها 10d بیشتر نباشد.
- ضخامت طبقه محافظه وی کانکریت برای سیخهای فعال نظر به قطر آن تعین میگردد:
در صورتی که :20mm d ≤ اقلا ً 20mm
در صورتی که : 20mm < d ≤ 32mmاقلا ً 25mm
در صورتی که :d > 32mm اقلا ً 30mm انتخاب می گردد.
* سیخ های فعال:
سیخ هایی که مجموعه باربالای آن وارد میشود ( معمولاً سیخهای تحتانی، چون که بار را اصلاً سیخ های تحتانی برداشت میکند و سیخ های بالایی برای محکم نمودن سیخ های تحتانی بکار میرود ازینرو بارمجموعی بالای سیخهای زیرین وارد میشود لذا در سلب ها گادر ها وغیره میتوان سیخ های تحتانی راسیخ های فعال نامید.)
