29/05/2026
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတ္တုနှင့် သယံဇာတကဏ္ဍသည် နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ ပြည်ပပို့ကုန်မြှင့်တင်ရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကဏ္ဍတို့တွင် မဟာဗျူဟာမြောက် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည်။
သို့သော် ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရရှိရန်အတွက် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုစီးပွားထိခိုက်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို တိကျစွာ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် လိုအပ်ပါသည်။
ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတ္တုတွင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေမူဘောင်များ၊ စမ်းသပ်တိုင်းတာခြင်း၊ ရှာဖွေဆန်းစစ်ခြင်း၊ စီးပွားဖြစ်ဖြစ်နိုင်စွမ်းလေ့လာခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်လုပ်ငန်းစဉ်များ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ၊ မြေယာနှင့် ရေအသုံးချမှုဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြထားပါသည်။
သတ္တုတွင်းဥပဒေ မူဘောင် နောက်ခံနှင့် ပြောင်းလဲလာမှု
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတ္တုနှင့် သယံဇာတကဏ္ဍကို အဓိကထိန်းညှိသည့် အခြေခံဥပဒေမှာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော မြန်မာ့သတ္တုတွင်းဥပဒေဖြစ်ပြီး ယင်းကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာ့သတ္တုတွင်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေဖြင့် အလုံးစုံ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။
ဤဥပဒေပြင်ဆင်ချက်များသည် နိုင်ငံတော်၏ သတ္တုသယံဇာတ မူဝါဒကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်၊ ပြည်တွင်းလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန်နှင့် ပြည်ပပို့ကုန် မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထို့အပြင် ပြည်တွင်းပြည်ပမှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဖိတ်ခေါ်ရန်နှင့် သတ္တုလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုစနစ်တကျ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရန် ရည်ရွယ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အဆိုပါပြင်ဆင်ချက်များအရ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ပိုမိုခေတ်မီစေရန် ရေးဆွဲခဲ့ပြီး နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သတ္တုတွင်းနည်းဥပဒေများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဤ ၂၀၁၈ နည်းဥပဒေများသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော နည်းဥပဒေဟောင်းများကို အစားထိုးခဲ့ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ လူမှုရေးတာဝန်ယူမှုနှင့် အလုပ်သမား ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
ဤဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများမှလွဲ၍ အခြားသော အဖိုးတန်သတ္တုများ၊ အခြေခံသတ္တုများနှင့် စက်မှုသတ္တုများအားလုံးကို သက်ရောက်မှုရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတစီမံခန့်ခွဲမှုစနစ်တွင် နိုင်ငံတော်မြေပေါ်မြေအောက်နှင့် တိုက်ကြီးကုန်းမြေကမ်းဦးလွှာ၌ ရှိသမျှသော သတ္တုသယံဇာတအားလုံးကို နိုင်ငံတော်ကသာ ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ဝန်ကြီးဌာနအဆင့်တွင် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာနနှင့် သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်းကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် အရေးပါသော ဦးစီးဌာနများဖြစ်သည့် ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့် သတ္တုရှာဖွေရေးဦးစီးဌာန၊ သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာန နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာနတို့က ကဏ္ဍအလိုက် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
အထူးသဖြင့် စမ်းသပ်တိုင်းတာခြင်းနှင့် ရှာဖွေဆန်းစစ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဘူမိဗေဒအချက်အလက်များကို ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့် သတ္တုရှာဖွေရေးဦးစီးဌာနက တာဝန်ယူပြီး၊ လုပ်ငန်းလိုင်စင်ကြီးကြပ်မှုကို သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာနကလည်းကောင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရေးရာ ထိန်းသိမ်းမှုကို ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာနကလည်းကောင်း ပူးပေါင်းကိုင်တွယ်ကြသည်။
စမ်းသပ်တိုင်းတာခြင်း၊ ရှာဖွေဆန်းစစ်ခြင်း၊ စီးပွားဖြစ် ဖြစ်နိုင်စွမ်းလေ့လာခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေစနစ်များ
သတ္တုတွင်းဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများအရ သတ္တုလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်လိုသော ပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းများသည် အစိုးရထံမှ သက်ဆိုင်ရာ ပါမစ်အမျိုးအစားများကို လျှောက်ထားရယူရမည်ဖြစ်သည်။
ယခင်စနစ်နှင့်မတူဘဲ ပြောင်းလဲလာသော ၂၀၁၈ နည်းဥပဒေများအရ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအတွက် အရေးကြီးဆုံး ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုမှာ လုပ်ငန်းလိုင်စင်အဆင့်ဆင့်သို့ အလိုအလျောက်ကူးပြောင်းခွင့် ရရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ စမ်းသပ်တိုင်းတာခြင်း သို့မဟုတ် ရှာဖွေဆန်းစစ်ခြင်း ပါမစ်ရရှိထားသူသည် သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းချက်များနှင့်အညီ လုပ်ငန်းပြီးမြောက်ကာ စီးပွားဖြစ် ဖြစ်နိုင်စွမ်းလေ့လာမှုကို အောင်မြင်စွာ တင်ပြနိုင်ပါက၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း ပါမစ်ကို အဆိုပြုချက်အသစ်တင်သွင်းရန် မလိုဘဲ အလိုအလျောက် ဆက်လက်လျှောက်ထားခွင့် ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအတွက် ဥပဒေကြောင်းအရ လုံခြုံမှုပေးနိုင်ပြီး လုပ်ငန်းနှောင့်နှေးမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
သတ္တုလုပ်ငန်း သက်တမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ပါမစ်အဆင့်ဆင့်နှင့် ၎င်းတို့၏ သတ်မှတ်ချက်များကို အဆင့်အလိုက် ရှင်းလင်းစွာ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ပထမအဆင့်မှာ စမ်းသပ်တိုင်းတာခြင်းလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး အမြင့်ဆုံးခွင့်ပြုဧရိယာမှာ ၂,၁၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်ကာ ကနဦးသက်တမ်းမှာ ၁ နှစ် ဖြစ်ပြီး ၁ နှစ် သက်တမ်းတိုးခွင့် ၁ ကြိမ် ရရှိနိုင်သည်။
ဤအဆင့်တွင် မြေပြင်ဆန်းစစ်မှုနှင့် လေကြောင်းတိုင်းတာမှုများ ပြုလုပ်ခွင့်ရှိပြီး ကျောက်နမူနာ ယူနိုင်သော်လည်း မြေအောက်တူးဖော်ခြင်း မပြုလုပ်ရပါ။
ပါမစ်ရရှိပြီး ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွင်း လုပ်ငန်းစတင်ရမည် ဖြစ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာဌာနမှာ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန သို့မဟုတ် သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာန ဖြစ်သည်။
ဒုတိယအဆင့်မှာ ရှာဖွေဆန်းစစ်ခြင်းလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး အမြင့်ဆုံးခွင့်ပြုဧရိယာမှာ ၂,၁၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်ကာ ကနဦးသက်တမ်းမှာ ၃ နှစ် ဖြစ်ပြီး ၁ နှစ်စီ ၂ ကြိမ် သက်တမ်းတိုးနိုင်သည်။
ဤအဆင့်တွင် သတ္တုသိုက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရွယ်အစားနှင့် တည်နေရာကို သိရှိရန် တူးဖော်စစ်ဆေးခွင့်ရှိသည်။ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အကြီးစားဖြစ်ပါက အများဆုံး ၈ နှစ်အထိ တိုးမြှင့်နိုင်ပြီး သုံးလပတ်အစီရင်ခံစာများ တင်သွင်းရမည် ဖြစ်ကာ သက်ဆိုင်ရာဌာနမှာ ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။
တတိယအဆင့်မှာ စီးပွားဖြစ် ဖြစ်နိုင်စွမ်းလေ့လာခြင်းလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး အမြင့်ဆုံးဧရိယာ ၂,၁၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်ကာ ကနဦးသက်တမ်း ၂ နှစ် ဖြစ်ပြီး ၂ ကြိမ် သက်တမ်းတိုးနိုင်သည်။
ဤအဆင့်တွင် သတ္တုသိုက်ကို စီးပွားဖြစ် တူးဖော်နိုင်စွမ်း ရှိမရှိ အသေးစိတ် ဆန်းစစ်ရပြီး ပါမစ်ရပြီး ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း လုပ်ငန်းစရမည် ဖြစ်ကာ သက်ဆိုင်ရာဌာနမှာ ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့် သတ္တုရှာဖွေရေးဦးစီးဌာန ဖြစ်သည်။
စတုတ္ထအဆင့်မှာ အကြီးစား ထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး ကနဦးသက်တမ်းမှာ ၁၅ နှစ်မှ ၅၀ နှစ်အထိ ဖြစ်ကာ ဝန်ကြီးဌာန ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တစ်ကြိမ်လျှင် ၅ နှစ်စီ သက်တမ်းတိုးနိုင်သည်။
နည်းပညာ မြင့်မားစွာ အသုံးပြုရပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမြောက်အမြား လိုအပ်သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းပြည်ပသို့ လွတ်လပ်စွာ တင်ပို့ရောင်းချခွင့် ရှိကာ သက်ဆိုင်ရာဌာနမှာ ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မရှင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပဉ္စမအဆင့်မှာ အလတ်စား ထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး အများဆုံး သက်တမ်း ၁၅ နှစ် ဖြစ်ကာ ဝန်ကြီးဌာန သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း သက်တမ်းတိုးနိုင်ပြီး နည်းပညာ အကန့်အသတ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရသော သတ္တုတူးဖော်ရေး ဖြစ်ကာ သက်ဆိုင်ရာဌာနမှာ ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ သို့မဟုတ် သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာန ဖြစ်သည်။
ဆဋ္ဌမအဆင့်မှာ အငယ်စား ထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး အများဆုံး သက်တမ်း ၁၀ နှစ် ဖြစ်ကာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အနည်းငယ်သာ လိုအပ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာဌာနမှာ ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ သို့မဟုတ် သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာန ဖြစ်သည်။
သတ္တုတွင်းဥပဒေပုဒ်မ ၁၁ (က) အရ အောင်မြင်စွာ စမ်းသပ်တိုင်းတာခြင်း၊ ရှာဖွေဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် စီးပွားဖြစ် ဖြစ်နိုင်စွမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးသော လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ထုတ်လုပ်ခွင့်လိုင်စင်ကို အခြားသူထက် ဦးစားပေးရယူပိုင်ခွင့် ရှိစေရန် အာမခံချက် ပေးထားသည်။
ယင်းသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအနေဖြင့် ကြီးမားသော ငွေကြေးစိုက်ထုတ်ပြီးနောက် အခြားသူများ၏ ကြားဖြတ်လိုင်စင်ရယူခြင်း ခံရသည့် ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။
ထို့အပြင် နိုင်ငံသားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ သီးသန့်အတွက်သာ ခွင့်ပြုထားသော လုပ်ကွက်အရွယ်အစားများ သတ်မှတ်ထားပြီး အခြားသော ရွှေနှင့် အဖိုးတန်သတ္တုများအတွက် ၀.၀၀၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ရွှေမှလွဲ၍ အခြားသတ္တုများအတွက် ၀.၀၁၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ နှင့် စက်မှုသတ္တုနှင့် ကျောက်များအတွက် ၀.၀၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ အသီးသီး ကန့်သတ်ထားသည်။
နိုင်ငံခြားသားများ လုပ်ကိုင်လိုပါက ကြီးမားသော သတ္တုလုပ်ကွက်များတွင်သာ လုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိပြီး စူးစမ်းရှာဖွေမှု တစ်ခုတည်းအတွက်လည်း အမြင့်ဆုံး ၂,၁၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ အထိ လျှောက်ထားနိုင်သည်။
နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု မူဘောင်၊ စာချုပ်ပုံစံများနှင့် လုပ်ငန်းလျှောက်ထားမှု အဆင့်ဆင့်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတ္တုကဏ္ဍတွင် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ ပါဝင်နိုင်မှုအပေါ် ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် လုပ်ငန်းအတိုင်းအတာဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များစွာကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အဓိကအားဖြင့် အငယ်စားနှင့် အလတ်စား သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများ၊ ယင်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြေစမ်း၊ ရှာဖွေနှင့် ဖြစ်နိုင်စွမ်းလေ့လာမှု လုပ်ငန်းများတွင် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ တိုက်ရိုက်ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခွင့် မရှိပါ။ နိုင်ငံခြားသားများအတွက် ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခွင့်ကို အကြီးစားသတ္တုထုတ်လုပ်မှု စီမံကိန်းများတွင်သာ ကန့်သတ်ခွင့်ပြုထားသည်။
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအနေဖြင့် ဥပဒေကြောင်းအရ ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် ပုံဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခွင့် ရှိသည်။
ပထမပုံစံမှာ မြန်မာနိုင်ငံကုမ္ပဏီများဥပဒေ ၂၀၁၇ အရ ဖက်စပ်ကုမ္ပဏီ ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဥပဒေအရ နိုင်ငံခြားသား ရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်မှုသည် ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ယင်းအောက်သာ ရှိပါက ယင်းကုမ္ပဏီကို ပြည်တွင်းကုမ္ပဏီအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
သို့ဖြစ်ရာ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအနေဖြင့် ပြည်တွင်းဖက်စပ်ပါတနာနှင့် ကုမ္ပဏီတည်ထောင်ပြီး နိုင်ငံခြားပိုင်ဆိုင်မှုကို ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းထက် မကျော်စေဘဲ ဆောင်ရွက်ပါက အသေးစားနှင့် အလတ်စား သတ္တုလုပ်ငန်းများ အပါအဝင် လုပ်ငန်းအဆင့်ဆင့်ကို ဥပဒေကြောင်းအရ လုပ်ကိုင်ခွင့် ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ နိုင်ငံခြားရှယ်ယာသည် ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းထက် ကျော်လွန်သွားပါက ၎င်းကို နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အကြီးစား သတ္တုထုတ်လုပ်ရေး စီမံကိန်းများကိုသာ လုပ်ကိုင်ခွင့် ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
ဒုတိယပုံစံမှာ လည်ပတ်ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် (O&M Agreement) အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤနည်းလမ်းတွင် နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီသည် မြန်မာအစိုးရထံမှ တိုက်ရိုက်ပါမစ် လျှောက်ထားစရာမလိုဘဲ တရားဝင်ပါမစ် ရရှိထားသော ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းရှင်နှင့်သာ အိုအမ်ဒီစာချုပ် ချုပ်ဆို၍ လုပ်ငန်းများကို စီမံခန့်ခွဲလုပ်ကိုင်သည်။
ကုမ္ပဏီသည် ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းရှင်၏ ပါမစ်အပေါ် အမှီပြုကာ ထွက်ရှိလာသော သတ္တုထုတ်ကုန်များအနက် မိမိရရှိမည့် ဝေစုကို ပြည်တွင်းကုမ္ပဏီသို့ ပြန်လည်ရောင်းချ၍ ငွေသားလဲလှယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်တွင်းကုမ္ပဏီအား ငွေပေးချေပြီး နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီက ထုတ်ကုန်များကို ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်းများ ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ စာချုပ်ချုပ်ဆိုမှုပုံစံများတွင်လည်း သိသာထင်ရှားသော အပြောင်းအလဲများ ရှိခဲ့သည်။ ယခင်က အစိုးရနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူအကြား ကုန်ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် ခွဲဝေခံစားသည့် စနစ် (Production Sharing Contract) တစ်ခုတည်းကိုသာ မဖြစ်မနေ ကျသုံးခဲ့ရသော်လည်း၊ ပြင်ဆင်လိုက်သော ဥပဒေများအရ ယခုအခါ အမြတ်အစွန်းခွဲဝေမှုစနစ် (Profit Sharing) သို့မဟုတ် အစိုးရနှင့် ဖက်စပ်အစုရှယ်ယာ ပါဝင်မှုစနစ် (State Equity Sharing) ဟူ၍ ပိုမိုရွေးချယ်စရာ လိုက်လျောညီထွေရှိသော ပုံစံများကို ကျင့်သုံးခွင့်ပြုထားသည်။
၎င်းအပြင် အစိုးရသို့ ပေးဆောင်ရမည့် နှစ်စဉ်မြေကတ်သီးခွန် သို့မဟုတ် နှစ်စဉ်ကြေး (Dead Rents) များကိုလည်း ယခင်စနစ်ဟောင်းထက် ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ သိသာစွာ လျှော့ချပေးခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပြုလုပ်လိုသော သတ္တုကုမ္ပဏီတစ်ခုအနေဖြင့် ဖြတ်သန်းရမည့် တရားဝင် လုပ်ငန်းခွင့်ပြုချက် လျှောက်ထားမှုအဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၁ အရ လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ရန် စိတ်ဝင်စားမှု ဖော်ပြလွှာကို သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာနနှင့် ဝန်ကြီးဌာနသို့ တင်သွင်းရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၂ အရ အခြေခံစည်းကမ်းချက်များ၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် စီမံကိန်းနယ်မြေအပေါ် မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာများကို ဝန်ကြီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရုံးနှင့် ဆွေးနွေးရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၃ အရ ဘူမိဗေဒအချက်အလက်များ လေ့လာခြင်း၊ မြေပြင်ကွင်းဆင်း စစ်ဆေးခြင်းနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာများကို ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့် သတ္တုရှာဖွေရေးဦးစီးဌာနနှင့် ဆွေးနွေးရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၄ အရ သဘောတူစာချုပ်မူကြမ်း ရေးဆွဲညှိနှိုင်းရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၅ အရ စာချုပ်မူကြမ်းကို ကနဦး လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး ဥပဒေကြောင်းအရ ပြန်လည်စိစစ်ရန် ပြည်ထောင်စုဥပဒေချုပ်ရုံးသို့ ပေးပို့ရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၆ အရ ဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း သဘောထားမှတ်ချက် တောင်းခံခြင်းနှင့် ထောက်ခံချက်ရယူခြင်းများ ဆောင်ရွက်ရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၇ အရ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ထုတ်လုပ်မှု ခွဲဝေမှုအချိုးအစားများအပေါ် သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်းများနှင့် နောက်ဆုံးအဆင့် ညှိနှိုင်းရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၈ အရ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဆိုပြုလွှာကို ပူးတွဲတင်ပြပြီး စိစစ်ခွင့်ပြုချက်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မရှင်သို့ လျှောက်ထားရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၉ အရ ကော်မရှင်၏ အကြံပြုချက်နှင့် သဘောထားမှတ်ချက်များကို ပြန်လည်ဖြေရှင်း တင်ပြရမည် ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၁၀ အရ ကော်မရှင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပါမစ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၏ တရားဝင် လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့် ပါမစ် ထုတ်ပေးခြင်းကို ရယူရမည် ဖြစ်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုစီးပွား ဆန်းစစ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်းများ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုစီးပွား ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေမူဘောင်များသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဥပဒေ၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနည်းဥပဒေများ နှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအပေါ် အခြေခံသည်။
သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာနသည် စီမံကိန်းများအားလုံးကို စိစစ်အတည်ပြုရန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်လိုက်နာမှုဆိုင်ရာ သက်သေခံလက်မှတ် (ECC) ထုတ်ပေးရန် တစ်ခုတည်းသော လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည့် ဌာနဖြစ်သည်။
သတ္တုတွင်းစီမံကိန်းအသစ်များအားလုံး သို့မဟုတ် ရှိရင်းစွဲစီမံကိန်းများကို တိုးချဲ့လိုပါက ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာနသို့ စီမံကိန်းအဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းပြီး စိစစ်မှု ခံယူရမည်ဖြစ်သည်။
ဦးစီးဌာနသည် စီမံကိန်း၏ အမျိုးအစား၊ အတိုင်းအတာ၊ ဧရိယာပမာဏနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်နိုင်ခြေ အဆင့်များအပေါ် မူတည်၍ ကနဦး ပတ်ဝန်းကျင်ဆန်းစစ်ခြင်း (IEE)၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း (EIA) သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်စီမံခန့်ခွဲမှု အစီအစဉ် (EMP) သာ ရေးဆွဲရန်ဟူ၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုစီးပွား ထိခိုက်မှုများကို စုပေါင်း၍ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုစီးပွားထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း (ESIA) ဟု ပေါင်းစည်းခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ မြန်မာ့ဥပဒေမူဘောင်တွင် စီမံကိန်းအလိုက် သီးခြားဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း (EIA) နှင့် ကနဦးအဆင့်သာ ဆောင်ရွက်ရသော ကနဦးပတ်ဝန်းကျင်ဆန်းစစ်ခြင်း (IEE) ဟုသာ နှစ်မျိုးခွဲခြားထားသည်။
ထို့အပြင် ညစ်ညမ်းမှုထိန်းချုပ်ရေးအတွက် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အမျိုးသား ပတ်ဝန်းကျင် အရည်အသွေး (ထုတ်လွှတ်မှု) လမ်းညွှန်ချက်များကို လိုက်နာရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့ဘဏ်အုပ်စု၏ အထွေထွေကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး လမ်းညွှန်ချက်များအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအရ စီမံကိန်းများမှ ပတ်ဝန်းကျင်စိစစ်ရေး အစီရင်ခံစာတင်သွင်းမှု သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာန၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းပမာဏ မမျှတမှုကြောင့် အတည်ပြုချက်ရရှိရန် ကြီးမားသော ကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည်။
စာရင်းဇယားများအရ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ စုစုပေါင်း အစီရင်ခံစာ ၂,၇၈၃ စောင် တင်သွင်းခဲ့ရာတွင် သတ္တုတွင်းကဏ္ဍမှ တင်သွင်းမှု အချိုးအစား အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ယင်းအနက် ၆.၉ ရာခိုင်နှုန်း သာရှိသော အစီရင်ခံစာ ၁၉၂ စောင်သာ အတည်ပြုချက်ရရှိခဲ့ကာ ကျန်ရှိသော ပတ်ဝန်းကျင်စီမံခန့်ခွဲမှု အစီအစဉ် ၁,၈၅၉ စောင်၊ ကနဦးပတ်ဝန်းကျင်ဆန်းစစ်ခြင်း ၄၈၂ စောင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း ၂၅၀ စောင်မှာ အတည်ပြုချက် မရရှိဘဲ ဆိုင်းငံ့နေခဲ့ရသည်။
၎င်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းမှု စနစ်၏ နောက်ပိုင်းစောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှုလုပ်ငန်း အားနည်းသွားစေရန် တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများတွင် ကျောက်မျက်တွင်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ကြီးမားသော ဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာ လစ်ဟာချက် ရှိနေသည်။
စည်းမျဉ်းများအရ ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းတွင်းများကဲ့သို့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေနိုင်သော ပွင့်လင်းကုန်းတွင်းတူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းများကို အသေးစိတ်ကျသော ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း (EIA) မဟုတ်ဘဲ နယ်ပယ်ကျဉ်းမြောင်းသော ကနဦးဆန်းစစ်မှု (IEE) သာ ပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပြုထားသည်။
ဤဥပဒေကြောင်းအရ လစ်ဟာချက်ကြောင့် လက်တွေ့မြေပြင်တွင် ဧကပေါင်း ၃၂,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ကျောက်မျက်တွင်းများသည် ကျေးရွာများနှင့် ကပ်လျက် စနစ်တကျ မဟုတ်ဘဲ တူးဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ မကြာခဏ မြေပြိုမှုများဖြစ်ပွားကာ လူပေါင်းရာချီ သေဆုံးခြင်း၊ လူထုလမ်းမများကို အကြီးစား စွန့်ပစ်မြေစာသယ်ယာဉ်များက ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် သဘာဝဂေဟစနစ် ပျက်စီးခြင်း စသည့် ပြင်းထန်သော လူမှုစီးပွားနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
သစ်တောမြေ၊ မြေယာနှင့် ရေအရင်းအမြစ် အသုံးချမှုဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ
သတ္တုတူးဖော်ခြင်း လုပ်ငန်းများသည် သတ္တုတွင်းဥပဒေအပြင် နိုင်ငံတော်၏ အခြားသော ကဏ္ဍအလိုက် ထိန်းချုပ်ထားသော ဥပဒေစနစ်များကိုပါ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သစ်တောမြေနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် သစ်တောဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ သစ်တောမြေများဖြစ်သော ကြိုးဝိုင်းသစ်တော၊ ကာကွယ်တောနှင့် ကာကွယ်ထားသော သဘာဝနယ်မြေများကို အမြဲတမ်း သစ်တောနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး အခြားမြေအသုံးချမှုသို့ လွယ်ကူစွာ ပြောင်းလဲခွင့် မရှိပါ။
သတ္တုတွင်း ကုမ္ပဏီများသည် အဆိုပါ သစ်တောမြေများ သို့မဟုတ် အစိုးရစီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသော သစ်တောဖုံးလွှမ်းသည့် မြေယာများပေါ်တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်လိုပါက သစ်တောဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၂ (က) အရ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက်ကို မဖြစ်မနေ ရယူရမည်ဖြစ်သည်။
အမြဲတမ်း သစ်တောနယ်မြေ ပြင်ပရှိ လစ်လပ်၊ မြေလွတ်နှင့် မြေရိုင်းများကိုမူ လစ်လပ်၊ မြေလွတ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲမှု ဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ကာ၊ မြေယာအသုံးချမှု သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဖြေရှင်းရန် ၂၀၁၆ ခုနှစ် အမျိုးသားမြေအသုံးချမှု မူဝါဒကို အခြေခံ၍ ဆောင်ရွက်ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေယာခွဲဝေမှုစနစ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ ပိုင်ဆိုင်သည့် မြေယာအခွင့်အရေးများနှင့် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေများအကြား ပြင်းထန်သော ကွဲလွဲမှုများ ရှိနေသည်။
တစ်ဖက်တွင် ၂၀၁၆ ခုနှစ် အမျိုးသားမြေအသုံးချမှု မူဝါဒနှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု မဟာဗျူဟာတို့က တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်း မြေယာအသုံးချမှုနှင့် ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာ စိုက်ပျိုးမှုကို လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် တိုက်တွန်းထားသည်။
သို့သော်လည်း တစ်ဖက်တွင် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၌ ပြင်ဆင်လိုက်သော လစ်လပ်၊ မြေလွတ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေသည် အဆိုပါ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်း မြေအသုံးချမှုများကို အသိအမှတ်ပြုရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်အဆင့် မြေယာများကိုသာ ဦးစားပေးခဲ့သည်။
ဤဥပဒေပြင်ဆင်ချက်အရ တိုင်းရင်းသားဒေသများရှိ ဓလေ့ထုံးတမ်းမြေအများစုကို လစ်လပ်၊ မြေလွတ်နှင့် မြေရိုင်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းမြေများပေါ်တွင် အစဉ်အဆက် လုပ်ကိုင်လာသူများသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား၍ အစိုးရထံ လုပ်ကိုင်ခွင့် လျှောက်ထားရမည်ဖြစ်ကာ လျှောက်ထားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ပါက တရားမဝင် ကျူးကျော်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်နိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
ဤပြဋ္ဌာန်းချက်သည် စစ်ဘေးရှောင်ဒေသများနှင့် နယ်စပ်ဒေသများရှိ ဒေသခံများအတွက် မြေယာအခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးစေပြီး၊ သတ္တုတွင်းကုမ္ပဏီများက အစိုးရထံမှ မြေယာလုပ်ပိုင်ခွင့် ပါမစ်ရယူကာ ဒေသခံများနှင့် မြေယာသိမ်းဆည်းမှု ပဋိပက္ခများစွာ ဖြစ်ပွားစေသည့် အဓိက အကြောင်းရင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ် သတ္တုတွင်းနည်းဥပဒေများအရ သတ္တုကုမ္ပဏီများသည် ရေအရင်းအမြစ်၊ ယမ်းသုံးစွဲမှု၊ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ လိုက်နာမှုများကို အထူးဂရုပြုဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။
ရေအရင်းအမြစ် အသုံးချမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နည်းဥပဒေ ၁၅၃ အရ ဒေသခံပြည်သူများ အစဉ်အဆက် အသုံးပြုလာသော ရေအရင်းအမြစ်များကို လျော့ပါးစေခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ပင်ခြင်း မပြုရပါ။
ပြည်သူ့ရေအရင်းအမြစ်ကို လုပ်ငန်းအတွက် အသုံးပြုလိုပါက သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာနထံ သီးခြားလျှောက်ထားရပြီး တစ်ရက်စာနှင့် တစ်နှစ်စာ အသုံးပြုမည့် ရေထုထည်ပမာဏကို ဖော်ပြရမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ဆည်မြောင်း၊ ရေလှောင်ကန်များနှင့် မီတာ ၂၀၀ အတွင်း သတ္တုတူးဖော်လိုပါက သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရဌာန သို့မဟုတ် မြေပိုင်ရှင်၏ ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်။
မြစ်ချောင်းများအတွင်း စည်းကမ်းမဲ့ သဲစုပ်ခြင်း၊ ရွှေတူးခြင်းနှင့် ကျောက်စရစ် ထုတ်ခြင်းများကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ရေအရင်းအမြစ်နှင့် မြစ်ချောင်းများ ထိန်းသိမ်းရေးဥပဒေ အရ ကာကွယ်တားမြစ်ထားသည်။
ယမ်းသုံးစွဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများအက်ဥပဒေနှင့် သတ္တုတွင်းနည်းဥပဒေ ၁၈၁ အရ ဒိုင်းနမိုက်နှင့် ယမ်းများ အသုံးပြုရာတွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အကြံပြုချက်၊ သတ္တုတွင်းဦးစီးဌာန သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်း၏ စာဖြင့်ရေးသားထားသော ခွင့်ပြုချက်တို့ လိုအပ်သည်။
စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သိုလှောင်ရုံများမှတစ်ဆင့် စစ်တပ်၏ လုံခြုံရေးအစောင့်အရှောက်ဖြင့်သာ သယ်ယူပို့ဆောင်ခွင့် ရှိသည်။
အလုပ်သမား ဘေးကင်းရေးနှင့် ပတ်သက်၍ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းရှင်များသည် မြေအောက်လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ဝင်ထွက်သွားလာသူများ၏ အမည်စာရင်းနှင့် တည်နေရာကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ သိရှိနိုင်မည့် စနစ်တစ်ခု ထားရှိရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သင့်လျော်သော တစ်ကိုယ်ရေသုံး အကာအကွယ်ပစ္စည်းများကို အခမဲ့ ပေးဝေကာ အန္တရာယ်ရှိသော ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အလုပ်သမားများအား အသိပညာပေးရမည် ဖြစ်သည်။
ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ရန်ပုံငွေဆိုင်ရာ လိုက်နာမှုနှင့် ပတ်သက်၍ သတ္တုထုတ်လုပ်သူများသည် နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်တစ်ခုတွင် သတ်မှတ်ထားသော ရန်ပုံငွေ သုံးမျိုးဖြစ်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ရန်ပုံငွေ၊ ပတ်ဝန်းကျင်စီမံခန့်ခွဲမှု ရန်ပုံငွေ နှင့် သတ္တုတွင်းပိတ်သိမ်းမှု ရန်ပုံငွေတို့ကို သီးခြားဖွင့်လှစ်၍ စဉ်ဆက်မပြတ် ထည့်ဝင်ရမည်ဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ပထဝီနိုင်ငံရေး၊ စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဂယက်နှင့် စည်းကမ်းမဲ့ မြေရှားသတ္တု တူးဖော်မှုများ
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတ စီမံအုပ်ချုပ်မှုနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပတ်ဝန်းကျင်သည် လုံးဝ ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။
အမေရိကန်၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂ အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ အစိုးရများသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေသော ဝန်ကြီးဌာနများ၊ အမှတ် ၁ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းကဲ့သို့သော သတ္တုကဏ္ဍဆိုင်ရာ နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပစ်မှတ်ထားကာ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများ အပြင်းအထန် ချမှတ်ခဲ့သည်။
ဤဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် တရားဝင် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများမှာ လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်း၍ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။
ဤသို့ တရားဝင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများနှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေး ယန္တရားများ ပျက်ပြားသွားခြင်းသည် လက်တွေ့မြေပြင်တွင် စည်းကမ်းမဲ့ သတ္တုတူးဖော်မှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ဆိုးရွားစွာ ပျက်စီးခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ချီဖွေနှင့် မိုးမောက် ဒေသများတွင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရန်အတွက် မြေရှားသတ္တု တူးဖော်မှုများသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း အဆမတန် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
ဤကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံသို့ မြေရှားသတ္တု တင်ပို့မှုတန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၆ ဘီလီယံအထိ ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ရှစ်နှစ်တာကာလအတွင်း စုစုပေါင်း မြေရှားသတ္တုတင်ပို့မှု၏ ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိခဲ့သည်။
အဆိုပါ ဒေသများရှိ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီနှင့် နီးစပ်သော ပြည်သူ့စစ်များ သို့မဟုတ် ဒေသခံ ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ သို့မဟုတ် တပ်မတော်ကဲ့သို့သော ဒေသအာဏာပိုင်များက ထိန်းချုပ်ထားပြီး တရားဝင် ဥပဒေမဲ့ တူးဖော်နေကြခြင်း ဖြစ်သည်။
အချို့သော ကုမ္ပဏီများသည် ခဲ၊ သွပ်၊ သံ နှင့် စကျင်ကျောက် ပါမစ်များကို အကာအကွယ်ယူ၍ မြေရှားသတ္တုများကို ခိုးထုတ်ခဲ့ကြသည်။
ဤသို့ စနစ်တကျ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် လူမှုစီးပွားထိခိုက်မှုဆန်းစစ်ခြင်း မရှိဘဲ တရားမဝင် ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် မြေအောက်စိမ့်ဝင်တူးဖော်ခြင်းကြောင့် အောက်ပါ ဒုတိယနှင့် တတိယအဆင့် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဆိုးရွားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ပထမဦးစွာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များအဖြစ် ဓာတုအဆိပ်သင့်မှုကြောင့် ဒေသခံ ရေအရင်းအမြစ်များ သောက်သုံးရန် မသင့်တော့ခြင်း၊ ငါးများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးခြင်း၊ ဒေသခံပြည်သူများတွင် အရေပြားရောဂါများ ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် ဒေသတွင်းရှိ ကျွဲ၊ နွားများတွင် ကင်ဆာအကျိတ်နာများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။
ဒုတိယဦးစွာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများ ပြိုလဲခြင်းအဖြစ် မြေဆီလွှာများ ဓာတုညစ်ညမ်းမှုကြောင့် ဒေသထွက်သီးနှံများကို တရုတ်နိုင်ငံက ဝယ်ယူခြင်း မရှိတော့ဘဲ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးကဏ္ဍ လုံးဝ ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။
တတိယဦးစွာ လူမှုစီးပွား မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် ဖိနှိပ်မှုများအဖြစ် သတ္တုတွင်းတိုးချဲ့မှုကြောင့် ဒေသခံများ အတင်းအဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းခံရခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ကုမ္ပဏီများ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် ထိုက်တန်သော မြေယာလျော်ကြေးများ မရရှိခြင်းအပြင်၊ လူကုန်ကူးမှု၊ မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှုနှင့် ကျားမအခြေပြု အကြမ်းဖက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
နိဂုံးနှင့် မူဝါဒဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတ္တုနှင့် သယံဇာတကဏ္ဍဆိုင်ရာ ဥပဒေများသည် စာရွက်ပေါ်တွင် စံချိန်စံညွှန်းပြည့်မီသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုစီးပွား ကာကွယ်ရေး စံနှုန်းများ ရှိနေသော်လည်း၊ လက်ရှိ ပထဝီနိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းများအောက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား ပျက်ပြားမှုကြောင့် ယင်းစည်းမျဉ်းများသည် လက်တွေ့တွင် ထိရောက်စွာ လိုက်နာကျင့်သုံးနိုင်ခြင်း မရှိတော့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
နိုင်ငံတကာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများနှင့် စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများအတွက် မြန်မာ့သတ္တုကဏ္ဍသည် ဂုဏ်သိက္ခာပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေကြောင်းအရ နှင့် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ် အလွန်မြင့်မားသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။
အနာဂတ်ကာလတွင် တာဝန်ယူမှုရှိသော သတ္တုလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါအချက်များကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာရန် အကြံပြုအပ်သည်။
နံပါတ်တစ်အချက်မှာ အထူးအသေးစိတ် စိစစ်ခြင်းလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်ပြီး ကုမ္ပဏီများသည် မိမိတို့၏ သတ္တုလုပ်ငန်း သို့မဟုတ် ပါတနာများသည် ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခံထားရသော စစ်အစိုးရနှင့် ဆက်နွှယ်သော နိုင်ငံပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ သို့မဟုတ် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်နေသော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိမရှိကို ကွင်းဆင်းလေ့လာဆန်းစစ်မှုများ ပြုလုပ်၍ တင်းကျပ်စွာ ရှောင်လွ
